(နယူးေယာ့ခ္တိုင္း)
ေအာင္သာလင္း ဘာသာျပန္သည္။
အတြဲအမွတ္ (၂၃ ၊ အမွတ္ ၄၄၉)
လွ်ပ္စစ္မီးသီး၊ ပုလင္းေဖာ့ဆို႔၊ သြား တိုက္တံ၊ ေရခဲေခ်ာင္းတုတ္မ်ားႏွင့္ ဆန္ေစ့ပမာဏမွ်အထိရွိေသာ ပလတ္ စတစ္ အစအနမ်ားသည္ ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာအတြင္းရွိ အမိႈက္သ႐ိုက္ပံုႀကီးထဲသို႔ ကာလၾကာျမင့္စြာ စီး၀င္ ဖြဲ႕စည္းလာခဲ့ေသာေၾကာင့္ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခု ျပည့္တိုင္း ယင္းအမိႈက္ပံု ပမာဏ ႏွစ္ဆ ပိုမိုႀကီးမားလာေနသည္။ ယေန႔အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၊ တကၠဆက္စ္ျပည္နယ္ အက်ယ္အ၀န္း၏ ႏွစ္ဆရွိေနၿပီဟုဆိုသည္။ ေအာင္သာလင္း ဘာသာျပန္သည္။
အတြဲအမွတ္ (၂၃ ၊ အမွတ္ ၄၄၉)
သုေတသနအဖြဲ႕တစ္ဖြဲ႕၏ ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ယင္းပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီးထဲ မွ အမ်ားစုသည္ "gyre" ေခၚ ဧရာမ ၀ဲကေတာ့ႀကီးထဲသို႔ စီး၀င္ ေရာက္ ရွိသြား ၾကၿပီး အခ်ဳိ႕မွာသမုဒၵရာအတြင္း ေနရာ အႏွံ႔ေမ်ာေနၾကသည္။
ယခုေတြ႕ရွိထားသည့္ အမိႈက္ပံုႀကီးမွာ ကမၻာတစ္၀န္း အျခား သမုဒၵရာ မ်ား အတြင္းရွိ gyre ၀ဲကေတာ့ႀကီးမ်ား၏ ဆြဲငင္စုပ္ယူျခင္း ခံၾကရမည့္ အမိႈက္ပံု ႀကီးငါးပံုအနက္ တစ္ပံုသာျဖစ္သည္ဟု သိပၸံပညာရွင္တို႔ကဆိုသည္။
ငါးဖမ္း လုပ္ငန္းမွစြန္႔ပစ္ထားသည့္ ေဗာ္ယာမ်ား၊ ငါးဖမ္းပိုက္ႏွင့္ ငါးမွ်ားႀကိဳးမ်ားအျပင္ ေျမျပင္ေပၚမွေရာက္လာေသာ အျခား အမိႈက္သ႐ိုက္မ်ားလည္း ေရာက္ရွိလာတတ္ၾကသည္။
ပလတ္စတစ္ပစၥည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးကို ပစိဖိတ္ အမိႈက္ပံုႀကီးထဲတြင္ အမ်ားဆံုး ေတြ႕ေနရသည့္အေၾကာင္းမွာ ပလတ္စတစ္သည္ အေလးခ်ိန္ေပါ့ျခင္း၊ အသံုးခံၿပီး ေနရာတိုင္းတြင္ရွိေနျခင္း၊ ေခတ္မီ တိုးတက္ေသာ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ လူ႔အဖြဲ႕ အစည္းႏွစ္ခုစလံုး၌ တစ္ႀကိမ္သံုးၿပီး စြန္႔ပစ္ႏိုင္သည့္ လူသံုး ပစၥည္းျဖစ္ေနျခင္းတို႔ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။
gyre ၀ဲကေတာ့တစ္ခုအတြင္း ဆြဲငင္ စုပ္ယူျခင္းမခံရမီ ေရေပၚတြင္မိုင္ေပါင္း မ်ားစြာစီးေမ်ာေနႏိုင္ၿပီး အခ်ိန္ၾကာေသာ အခါ ကြဲေၾကအနယ္ထိုင္သြားသည္။
သို႔ေသာ္ ပလတ္စတစ္မ်ားသည္ ကြဲေၾကသြားေသာေရထဲတြင္ ေရာင္စံုပန္း စကၠဴကေလးမ်ားကဲ့သို႔ လြင့္ေမ်ာေနရာမွ အမႈန္အျဖစ္ ကမၻာ့ gyre ၀ဲကေတာ့ ႀကီးမ်ားအတြင္း ပတ္ခ်ာလည္စီးေမ်ာေနၾကေတာ့သည္။
PCB ေခၚ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ ေစေသာ ျဒပ္ေပါင္းမ်ား၊ DDT ပိုးသတ္ ေဆးမ်ားႏွင့္ အျခားအဆိပ္သင့္ ဓာတုပစၥည္းမ်ားသည္ ေရတြင္ မေပ်ာ္၀င္ႏိုင္ၾကေသာ္လည္း ပလတ္စတစ္က ယင္းဓာတ္ပစၥည္းမ်ားကို ေရျမႇဳပ္ကဲ့သို႔ စုပ္ယူထားသည္။
Plankton ေခၚ ေမ်ာေလွးမ်ားကို အာဟာရအျဖစ္ စားေသာက္ေသာငါးမ်ားက ေသးငယ္ေသာ ပလတ္စတစ္ အမႈန္မ်ားကို စားၾက ေသာေၾကာင့္ ယင္းငါး မ်ား၏တစ္႐ွဴး(ကလာပ္စည္းစု)မ်ားတြင္လည္း ပလတ္စတစ္တြင္ပါ၀င္ေသာ ဓာတုပစၥည္းအခ်ဳိ႕ကို ေတြ႕ရ သည္။ ယင္းအဆိပ္ႏွင့္ ဓာတုပစၥည္းမ်ားမွာ ငါး တစ္႐ွဴးမ်ားထဲသို႔ ပလတ္စတစ္မွတစ္ဆင့္ စိမ့္၀င္သြားျခင္းျဖစ္သည္ဟု သိပၸံပညာ ရွင္မ်ား ယူဆၾကသည္။
ပလတ္စတစ္ အစအနကေလးမ်ား ၀ါးမ်ဳိစားေသာက္ထားေသာငါးကို စားသည့္ ငါးႀကီး၊ သို႔မဟုတ္ လူသည္ ပလတ္စတစ္မွ အဆိပ္ မ်ားကို ကိုယ္ပိုင္ တစ္႐ွဴးမ်ားထဲတြင္ စုပ္ယူထားရွိရာမွ အျခားအစားအစာမ်ားမွ ဓာတုအဆိပ္မ်ားလည္း ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ပိုမိုမ်ား ျပားစြာ စုစည္းေရာက္ရွိလာႏိုင္ေၾကာင္း သုေတသီတို႔က ေျပာၾကားသည္။
ဂ်ပန္ကမ္းလြန္ေဒသ ေရျပင္ေပၚတြင္ အမႈိက္ပံုႀကီးတစ္ပံုႏွင့္ အတၱလႏၲိတ္ သမုဒၵရာ အလယ္ဗဟိုရွိ ဆာဂက္ဆိုးလ္ ပင္လယ္တြင္ အမႈိက္ပံုႀကီးတစ္ပံုရွိေနသည္ဟု သိပၸံပညာရွင္အမ်ားအျပား ထင္ျမင္ယူဆထားၾကသည္။
သမုဒၵရာအတြင္းစုပံုေနေသာ ပလတ္စတစ္ စြန္႔ပစ္အမႈိက္မ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ ဘြဲ႕လြန္စာတမ္းျပဳစုရန္ သုေတသန လုပ္ေနေသာ ေျမာက္ကယ္႐ိုလိုင္းနား ျပည္နယ္တကၠသိုလ္မွ ဘြန္နီမြန္တီလီ ယြန္သည္ မစၥတာ မိုးႏွင့္အတူ ေႏြဦး ေပါက္ရာသီကုန္ကာလက ဆာဂက္ဆိုးလ္ ပင္လယ္ႏွင့္ ယခုႏွစ္ေႏြရာသီတြင္ ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီးဆီသို႔ သြားေရာက္ ေလ့လာခဲ့သည္။
"စြန္႔ပစ္အမိႈက္ေတြ ျပည့္သိပ္စုပံုေနတဲ့ ပမာဏဟာ ဆာဂက္ဆိုးလ္ပင္လယ္မွာထက္ ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုမွာ အလြန္အကြ်ံ ပိုမ်ားေနတာ ကြ်န္မေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္" ဟု မြန္တီလီယြန္က ေျပာသည္။ အတၱ လႏၲိတ္အမိႈက္၀ဲကေတာ့ႀကီး (Atlantic gyre) ကိုေတာ့ သူေတြ႕ႏိုင္ ေတာ့မည္ မထင္ဟုလည္းဆိုသည္။
ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီး၏ သတင္းသည္ ယခုႏွစ္ေႏြရာသီတြင္ ပုဂၢလိက အဏၰ၀ါ သုေတသနအဖြဲ႕သံုးဖြဲ႕ ေရာက္ရွိေလ့လာ ခဲ့ၿပီးေနာက္ ပိုမိုလူသိမ်ား ထင္ရွားလာ ခဲ့သည္။ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ ဆန္ဖရန္ စစၥကိုၿမိဳ႕အေျခစိုက္ ပေရာဂ်က္ကိုင္ဆိုင္း အဖြဲ႕သည္ အမႈိက္ပံုထဲမွ ပလတ္စတစ္ ပစၥည္းမ်ားကို ဒီဇယ္ေလာင္စာအျဖစ္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ထုတ္လုပ္ျခင္းျဖင့္ ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီးကို ရွင္းလင္းဖို႔ နည္းလမ္း ရွာေဖြလ်က္ရွိသည္။
သုေတသီမ်ားက စုေဆာင္းရရွိသည့္ အမႈိက္နမူနာတစ္ခုခ်င္းမွ ပလတ္စတစ္ ပမာဏကို တိုင္းတာၿပီး ပလတ္စတစ္ အစတစ္စစီ၏ အေလးခ်ိန္မ်ားကိုပါ ခန္႔မွန္းတြက္ခ်က္သည္။
ညစ္ညမ္းေရ ထဲရွိ အဆိပ္သင့္ဓာတုပစၥည္း ပမာဏ ကို စိစစ္ရာတြင္ ပိုက္ျဖင့္ဖမ္းမိထား ေသာ ငါးတိုင္း၏ တစ္႐ွဴးမ်ားကိုလည္း စစ္ေဆးၾကသည္။ယခင္သုေတသနခရီးတြင္ ဖမ္းမိေသာ Rainbow runner ေခၚ ငါးတစ္ေကာင္၏ အစာအိမ္ထဲမွ ပလတ္စတစ္စ ကေလးေပါင္း ၈၄ ခု အထိ ေတြ႕ခဲ့ရသည္။
ေနာက္ဆံုးဖမ္းယူခဲ့ေသာ ငါးမ်ား၏ တစ္႐ွဴးထဲမွ အဆိပ္သင့္ ဓာတုပစၥည္း မ်ားကို စစ္ေဆးျခင္းမျပဳခဲ့ၾကေသာ္လည္း ေရနမူနာမ်ားအရ gyre ေခၚ ၀ဲကေတာ့ႀကီးႏွင့္ ပိုမိုက်ယ္ေျပာေသာ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာထဲတြင္ ပလတ္စတစ္ အမိႈက္ပမာဏ ပိုမိုႀကီးမားမ်ားျပားလာ ေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။
ယခုႏွစ္ေဖေဖာ္ ၀ါရီလအတြင္း စုေဆာင္းခဲ့သည့္ ေရ နမူနာမ်ားတြင္ေတြ႕ရေသာ ပလတ္စတစ္ ပမာဏမွာ ယခင္ ၁၀ ႏွစ္ကာလက ေရနမူနာမ်ားမွ ပလတ္စတစ္ပမာဏထက္ ႏွစ္ဆပိုမ်ားလ်က္ရွိေနသည္။
"ဒီအမႈိက္ပံုႀကီးဟာ ကြ်န္ေတာ္ေတြ႕ ခဲ့တဲ့ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္က အမႈိက္ပံုနဲ႔မဟုတ္ေတာ့ဘူးဗ်။ တကယ့္ အဟိတ္တိရစၦာန္ တစ္ေကာင္ျဖစ္ ေနၿပီ"ဟု မစၥတာမိုးက တအံ့တဩ ေျပာသည္။
သူ၏ ပထမအရာရွိ ဂ်က္ဖရီ အန္႔ကလည္း ယင္း ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီးမွာ လူေတြရဲ႕ ပေယာဂေၾကာင့္ မပ်က္စီးတဲ့ ေနရာေဒသရယ္လို႔ ဘယ္ေနရာမွာမွမရွိေတာ့ဘူးဆိုတာကို ယင္း ပစိဖိတ္အမႈိက္ပံုႀကီးက သတိေပးေျပာျပေနၿပီဟုဆိုသည္။
